Türkiye’de yılda 3 bin kök hücre nakli yapılıyor

 

Küçük büyük demeksizin, başta lösemi ve lenfoma olmak üzere birçok kan hastalığının tedavisi için gerekli olan kemik iliği naklinde akraba dışı verici önem taşıyor. Yurt dışında özellikle aile dışı verici sayısı yüzbinler hatta milyonları bulurken, bu sayı Türkiye'de son kayıtlara göre sadece 36 bin ile sınırlı kalıyor. Kök hücre naklinde akraba dışı vericilerin sayısı yetersiz, bağış oranı ise sadece on binde üç.

 

Kemik iliği nakli konusunda merak edilen soruları yanıtlayan Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi Erişkin Kemik İliği Transplantasyon Ünitesi Sorumlu Hekimi Prof. Dr. Deniz Sargın, “Türkiye'de yılda 3 bin civarında kök hücre nakli yapıldığını, ancak sayının arttırılması gerektiğini” vurguladı.  Sargın; “Amacımız bilimsel, etik kurallara uygun, yurt içinde ve yurt dışında konusunda en iyi çalışan kök hücre nakil merkezlerinden birini oluşturmak.” dedi.

11 yatak kapasiteli bir üniteye sahip olduklarını açıklayan Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi  Pediatri Kemik İliği Transplantasyon Ünitesi Sorumlu Hekimi Prof. Dr. Volkan Hazar ise, “Otolog, allojenik, kordon kanı ve haploidentik transplantasyonu yapabilecek deneyime ve fiziki şartlara sahibiz. Hedefimiz yıllık 60 ila 80 allojenik kemik iliği nakli yapabilmek” diye konuştu.

 

Prof. Dr. Volkan Hazar; “Kemik iliği naklinde en önemli ayrıntı, tedavi gören hastaların enfeksiyonlardan korunmasıdır. Bunun için de hasta odalarının sterilizasyonunu sağlayan filtreleme sistemi çok önemlidir. Merkezimizdeki hasta odalarında ve koridorlarda havada bulunan partikülleri temizleyen ve hepafiltre olarak adlandırılan sistem kullanılıyor. Bu sistem sayesinde hasta odasının içindeki hava ve koridorlar da hepafiltre ile devamlı olarak steril tutulduğu için hemşirenin, hekimin hastaya enfeksiyon taşıma riski belirgin derecede azaltılmış oluyor. Her hasta odasının girişinde, odayla koridor arasında özel bir bölüm bulunuyor. Böylelikle hastaya bulaşabilecek enfeksiyon riski önemli derecede azaltılmış oluyor.” dedi.

 

Kemik iliği nakli ile ilgili bilinmesi gerekenler

 

·         Kemik iliği nedir?

Vücudumuzdaki tüm kemiklerin içini dolduran ve ömür boyu kan hücrelerimizi yapan dokudur. Kemik iliği içerdiği kan yapıcı kök hücrelerden kan hücrelerimizi oluşturur.

 

·         Türkiye’deki kemik iliği nakli oranları ve başarı oranları nedir?

Türkiye’de son kayıtlara göre 61 Kemik iliği nakil ünitesi bulunmakta olup, yıllık nakil sayısı 3 bine ulaşmıştır. Başarı oranları genel olarak Avrupa ve Amerika verileri ile uyumlu olup nakil tipine (otolog ya da allogeneik) ve nakil yapılan hastalığa göre değişmektedir.

 

·         Kemik iliği nasıl elde edilir?

Kemik iliğindeki kan yapıcı kök hücreler iki şekilde elde edilir:

1) Doğrudan kalça kemik iliğine özel bir iğne ile girilerek kan hücreleri toplanır. Bu işlem mikropsuz ortamda, hastanın iğne girişini hissetmemesi için genel anestezi altında ameliyathanede yapılır. Ancak işlem ameliyat değildir ve yaklaşık 1 saat içinde tamamlanır.

2) Diğer kök hücre elde etme işlemi kök hücre vericisi için daha kolaydır. Kemik iliğindeki kök hücreleri dolaşıma çıkarmak için özel bir aşı günde bir kez olmak üzere 5 gün yapılır. 5’inci gün özel bir cihaz yardımıyla vericinin damarından kök hücreler toplanır. İşlem basit olup ağrısızdır, anestezi ve ameliyathane gerektirmez. Kan bankalarına kan bağışı yapılması ile çok benzeşir.

 

·         Kimlerin kemik iliği nakline ihtiyacı vardır?

Doğumsal genetik hastalıklar, aplastik anemi gibi kemik iliğinin çalışmadığı durumlar, başta kan kanserleri olmak üzere habis kan hastalıkları, nükseden lenfomalar, multiple miyelom hastalığı, oto-immun hastalıklar kemik iliği naklinin yapıldığı hastalıklardır. Bunların arasında en sık kök hücre nakli yapılan hastalık grubunu akut lösemiler oluşturmaktadır.

 

·         Kemik iliği nakli nasıl yapılır?

Kemik iliği nakli iki şekilde yapılır; Lenfoma, miyelom hastalığı olan kişilere genellikle  yüksek doz kemoterapi uygulandıktan sonra kendi kök hücreleri kullanılarak nakil yapılır. Bu şekilde hastanın kendi kök hücrelerinin desteğinde yapılan nakil ‘Otolog Kök Hücre Nakli’ adını alır.

Kök hücre naklinin diğer şekli ise ‘Allogeneik Kök Hücre Nakli’ olup, kemik iliğinin çalışmadığı durumlarda, kemik iliğinden kaynaklanan kan kanserlerinde sıklıkla uygulanır. Allogeneik nakil için hasta ile doku grupları tam uyumlu bir verici(donör) bulunması gerekir. Bu donör kardeş, akraba yada kan bağı olmayan gönüllü vericiler olabilir.

 

Her iki nakilde de kök hücreler hastaya damar yoluyla kan verilir gibi verilir. Kök hücre nakil işlemi ameliyat değildir.